U Langa zwa u Vhulayana ha Zwifuwo

© Roger de la Harpe

Vhafuwi vha ya xelelwa vhukuma nga masheleni ane a swika R2 billion nga mulandu wa u vhulayana ha zwifuwo, u fana na black-backed jackal, caracal, leopard, cheetah, brown hyena na crows na stray dogs.
Hune zwifuwo zwoṱhe zwo dzhiiwa sa vhuthada kale. Zwazwino huna nḓila nntswa dzo waniwaho uri asi zwifuwo fhedzi zwine zwa khou ita uri hu vhe na u xelelwa. Ubva kha hezwo ho no vha na u sudzuluwa ubva kha u vhulaha hu sa ṱaluliho uya kha nḓila dza vhuḓi dza kulangele hune huna zwine zwa khou shumiwa uri hu kone u waniwa nḓila dza u kona u thivhela hezwi zwoṱhe.
Hezwi zwi khou tikedzwa na nga dzi ṱhoduluso dza vho rasaitsi vhe vha wana uri u vhulaha jackal na caracal zwi ya isa kha u ḽana ha zwifuwo nahone kha dzinwe nḓila dza u kona u shandukisa vhuthada kha zwifuwo zwine zwa ḽa zwinwe.
Zwa u kona u dzi fasha na mulimo zwi ya vhulaha zwinwe zwifuwo zwine asi zwone zwine zwa khou tshinyadza zwine zwa sa tsha vha zwavhuḓi kha vhupo.

Translated by Khalirendwe Nekhavhambe

U Talusa Tshifuwo

Dzothe dzi kholomo, nngu, mbudzi, sekwa, nguluvhe na bere dzi vha dzo itwa na zwithu zwine zwa dzi talusa, uya nga vha Animal Identification Act (Act 6 of 2002)...more

Zwishumiswa zwo no Shuma u Swaya

Zwifuwo zwi nga di fhiwa luswayo kana u nwaliwa hu tshi khou shumiswa iron ine ya khou fhisa. Vhanwe vhafuwi vha thoma vha wana thendelo ya u shumisa zwine vha swaya...more

U Thogomela na u Langa Zwili

Zwifuwo zwi ya fanela u thogomeliwa musi zwi tshi da kha zwithu zwine zwa zwivhulaya nga ndila nnzhi, ho katelwa musi hu tshi khou shuma vhalisa, u liswa nga dzi mmbwa, alpacas...more

U Zwima nga Ndila ya u Langa dzi Phondi

Zwa u thuntsha dzi phondi na zwone zwi fanela u vha zwithu zwa u fhedzisa kha u itwa, nga uri zwi ya sia zwi tshi khou tshinyadza. Azwi ho mulayoni u vhulaha...more

U Kona u Talusa African Wild Cat

African Wild Cat (Felis silvestris lybica) ndi tsha mvelo tsha Afrika na vhadzimu vha zwiṋoni zwa hayani. Wo dzi sedza unga vhona unga ndi zwiṋoni zwa hayani...more

U Talusa Pfeṋe

Chacma Baboons (Papio Ursunis) ndi dzone dzine dza vha na vhuḓifhinduleli kha u xelelwa nga zwilinwa, fhedzi ṱhukhu dzi ya tshinyadza na kha miri, miroho na mitshelo...more

U Talusa Black-Backed Jackal

U kona u langa mutshinyadzo une wa vha wo vhangiwa nga zwifuwo u fanela u vha u tshi khou ḓivha uri dzo ita mini. Dzi ya sia he dza luma honehu tshi khou vhonala...more

U Talusa Brown Hyena

Brown hyena (Hyena brunnea) i dovha ya vhidziwa strandwolf – ndi ipfi ḽa Afrikaans “beach wolf” musi u tshi khou zwi isa kha tshivenḓa- nga mulandu wa nḓowelo ya u sokou...more

U Talusa Nguluvhe Daka

Nguluvhe ḓaka (Potamochoerus larvatus) dzi wanala ubva northern na eastern cape ya Afrika Tshipembe ubva vhukovhela ha KwaZulu-Natal, nga ngomu ha Free State na Eastern Cape...more

Vhuvha ha Cape Clawless Otter

Cape clawless Otter ho bviswa dzina zwi tshi bva khambuno ine ya ri milenzhe ya zwo ya phanḓayopfumbudzelwa u bwa zwine zwa amba uri a dzina ṋala nanthihi. Milenzhe ya zwo ya murahu...more

U Talusa Cape Gulls

Naho hu tshi nga dzi funa khovhe, zwivhungu, molluscs, makumba na zwiṋoni zwiṱuku u fana na nngu na kholomo zwi ya ita zwi tshi ṱhaselwa....more

Vhuvha ha Caracal

Caracal (Felis caracal caracal) ho dzhiiwa dzina u bva kha ipfi ḽa tshi TURKISH ḽine ḽa ri ‘karakula’ zwine zwaamba uri nḓevhe ntswu. Sa zwine dzina ḽa sumbedzisa zwone...more

Vhuvha ha Nngwe

Nngwe (Acinonyxjubatus) ho dzhiiwa dzina u bva kha ipfi ḽa tshi Hindi ḽine ḽari “Chita”, zwine zwa amba uri “ i na mavhala vhala na zwithu zwa tshipulumbu kha mukumba wayo...more

U Talusa Crows

Crows i ya vhanga u xelelwa nga vhunzhi ha zwifuwo na zwimela na mitshelo na bulasi ḽa dzi nḓirivhe. Mbalo i khou hula zwi tshi khou itwa nga u hula ha mbalo ya zwikokovhi na zwiṋoni zwiṱuku...more

Boitsebahatso ba Dintja Tsa Malapeng

Mmbwa dza hayani (Canis familiaris) dzi ya tshinyadza kha zwimela. Vhanwe vha vhona unga ndi mmbwa ine ya vha ina nḓala ine ya tshinyadza, fhedzi ngoho ndi ya uri na dzine...more

U Talusa Eagles

Eagles na manwe maṋoni ndi one ane adzulela u pomokiwa uri a vhulaha zwifuwo ngauri aya isa phanḓa na uḽa zwifuwo zwine zwa vha uri zwo fa, zwine zwa sa fane na zwine...more

Vhuvha ha Honey Badger

Honey Badger ndi phukha yo khwaṱhaho, irena lukanda lusekene, zwine zwa ita uri AfrikaTshipembe i dzhie dzina ḽayo kha luambo lwa Afrikaans lwa dzina ḽa tshipuka hetshi, Ratel...more

Ṱhaluso ya Didingwe

Dzina ḽa Didingwe (Panthera Pardus) ḽo bva kha ipfi ḽa tshi greek zwine zwa vha zwi tshi khou amba ndau kana panther, nga mulandu wa lutendo lwa kale he vha vha hu tshitendiwa...more

U Talusiwa ha Spotted Hyena

Spotted hyena (Crocuta crocuta) ndi yone khulwane kha muṱa wa hyena. Dzi vhonala sa khulwane dzo imaho vhukuma sa dzi mmbwa, kanzhi dzi vha dzo lapfa 120cm uya kha 180 dza...more

U Talusa Cape Fox

Hune khulwane ya vha yo lapfa 86 uya kha 97 cm na tshileme tsha 2,5kg uya kha 4 kg, Cape fox (Vulpus chama), ine ya dovha ya ḓivhiwa nga Silver Fox ndi inwe ya lushaka lwa canid...more

U Thogomelana na dzi Phondi

Hune dzi phondi dza vha dzi tshi khou dzhiwa sa maswina dzi fanela u tshinyadziwa, vhafuwi vha maduvha ano vho no zwivhona uri nga nnda ha uri dzi phondi hedzi dzi shume...more

Zwine zwa nga Itwa Bulasini hu tshi khou Thivhelwa Utswa

Ri songo sedza zwa u tevhela mulayo uri zwithu zwi kone u leluwela mapholisa uri vha kone u fara vhatswi na u vha sengisa, vha National Stock Theft Prevention Unit vha fha tsivhudzo...more

U Kona u Langa dzi Phondi na Mulayo

Dzi phondi ndi inwe ya nyofho ine ya vha khulwane vhukuma kha u nga tshila ha zwa ikonomi, kha zwifuwo zwine zwa vha uri zwi kha di hula na zwine zwa vha zwi tshi khou...more

Forum ya u Kona u Langa u ḽana ha Zwifuwo

Vhafuwi vha zwifuwo vho ḓo dzhia maga ane a vha uri ndi mahulwane nga mulandu wa uḽana ha zwifuwo ndi zwone ndi zwa ndeme vhukuma he vha vhuya vha tou kwama...more

U Thivhela zwa u Tswiwa ha Zwifuwo Zwiswa

Vhabveledzi vha nama tsuku nga nwaha vha ya xelelwa nga dzi million dzo vhalaho vhukuma nga mulandu wa u tswiwa. Vha The National Stock Theft Prevention Forum vha na zwitevhelaho...more

Technology na u Langa dzi Phondi

Zwa u bveledzwa ha zwithu zwiswa zwi ya tendela vhafuwi uri vhavhe na ndila ya khwine ya u kona u langa zwifuwo zwavho na u kona u divha zwifuwo na dzi phondi...more

U Shumiswa ha Mulimo kha u Langa dzi Phondi

Zwithu zwa u thusa kha zwikhokhonono ho katelwa insecticides, fungicides, herbicides, additives na adjuvants zwi nga shumiswa kha mushumo une wa vha wo nwaliwa nga nnda...more

U Kona u Fara na u Langa Phondi

Zwa u fasha zwi ya shuma u tshi khou itela u fara phondi, fhedzi zwi fanela u vha zwo itwa nga muthu ane azwi kona, na hone zwa shuma nga ndila ine zwa sa do vhaisa zwipuka...more