Leina la saense: Cucumis sativus L
Leina la Tlwaelo: Mokawa
Mekawa e tlhagisiwa kwa kgwebong, mo Aforika Borwa, mo tshimong e e bulegileng le dintlotaleng. Molao wa kakaretso ke gore batlhagisi ka bontsi ba mekawa go diragatsa go dirwa mo masimong a a bulegileng mme mekawa ya go jewa e le foreše gantsi mo dintlotaleng, jaaka se se letla tlhagiso ya ngwaga o otlhe mme go netefatsa tlamelo e e tswelelang.
Mokawa ke karolo ya lelapa la Cucurbitaceae, jaaka di maphutse, magapu, sepansepeke le sekwaše.
Mekawa e akanya gore ka setlogo ke ya kwa Asia Borwa le dikarolo tsa Bokone tsa Borwa-botlhaba Asia.
Tlhaloso ya Sejalo
Sejalo ke morara o o anamang, kwa ntle ga tshegetso ya go pagama, e tla fitlhela heketare e le nngwe ya naga. Sejalo se se na le matlhare a makgolo a botala jo bofitshwana a boboa a a batlileng go nna khutlotharo ka popego. Sejalo se tshegetso ke moditona o o maatla o o ka kgonang go gola go ka nna metara le fa e le gore bontsi jwa medu e e mosola e kgaolong ya disentimetara tse 30 tsa mmu. Sejalo se tlhagisa ka bobedi dithunya tse ditona le tse ditshegadi tse di serolwana. Dithunya tse ditona di tlhaga lwa ntlha mme go tle dithunya tsa ditshegadi. Dithunya tsa ditshegadi di na le popelo e e farologaneng e e rurugileng mo motheong wa sethunya, e morago bopang leungo la popego e e bosilendara. Dithunya tse di ka nnang 10 di tla thunya ko go lengwe le lengwe la tshegadi.Mefuta e mebedi ya mokawa e e tlhagisitsweng ke mokawa o o tlwaelegileng, o o tlhagisang leungo le le khutswane le le tshwanang le lebotlolo le le ka nnang disentimetara tse di 20 ka botelele le Mekawa ya Seesemane e e golang go ka nnang disentimetara di le 30 go ya 40 ka botelele. Palogare ya molagare wa mekawa fa loketse go kgetlwa e ka nna disentemetara di le 4 go ya go 5.
Tiriso
Mokawa wa Seesemane gantsi o dirisiwa go jewa o le foreše jaaka salate ka ntlha ya diteng tsa yona tsa metsi a a kwa godimo thata le letlalo le le boleta. Mokawa o o tlwaelegileng o ka jewa o le foreše mme o tshwanetse go tloswa letlalo pele ka ntlha ya letlalo le le thata le go galaka. Mokawa o o tlwaelegileng o kwa tlase go senene ka metsi mme o dirisiwa thata mo phetolelong. Mekawa e kgetlwa mo kgatong ya yona e le baša kgotsa e so butswe jaaka merogo ya bana.Mokawa ke sejalo se se dirang go re o tlhapologe le go phepafatsa mala. Gape e roba esiti ya yuriki mme go rilwe gore e siametse batho ba ba lwalang ka marapo.
Ditlhokego tsa Mmu le go Baakanngwa
Sejalo sa mokawa se rata mo mmung o o gamotsweng metsi thata mebu ya motlhaba e e nang le maemo a a kwa godimo a dibodi tsa tlhago. Maemo a pH ya mmu ea tshwanetse go nna magareng ga 6 le 7.Tsaya diteko tsa mmu mme o di romela gore o batlisiswe. Lema mme o robe bogodimo ba 500 mm ya mmu go e tsenya dikotla le tse di tswang mo tlhagong tse di tlhokang ke patlisiso ya mmu le go netefatsa gore le tsenelelomedi e e siameng le kgamolo.
Baakanya makidi bonnye dibeke tse nne pele ga go jala. Se se phepafatsa mmu ka mefero le dijalo tsa dikgologolo kgotsa matlakala a mefero. Go botlhokwa go jala peo mo makiting a a tsholeditsweng a a khupeditsweng ka polasetiki e ntsho ya khupetso ya dijalo. Pele ga o khupetsa makiti lokela nosetsa e e rothelang le go netefatsa gore mmu o mo maemong a pH a a tlhokegang le gore o tsenya dijalo monontsha pele e dirile mo godimo ka 20 cm ya mmu fa gare ga mela ya dijalo ka ditshekosediko kgotsa mogoma wa go jala.
Maemo a Bosa
Maemo a bosa a a omileng botlase gannye a a bollo ke a gaisang mo ntsho kunong ya mokawa. Dithempereitšha tsa mmu tse di kwa godimo ga 15°C di a tlhokega mo go tlhogeng ga peo e e siameng e e tshwanang. Themphereitšha e e gaisang go ntsho kuno ya dithunya le maungo ke e mo magareng ga 20°C le 24°C. Palogare ya go mela e e gaisang e diragala mo gare ga 26 le 30°C. Palogare e e siameng ya go mela ya mokawa e ka nna mo gare ga 22°C le 28°C. Phufudi e e kwa godimo le pula ya ka metlha ga e siamela ka gonne seno se rotloetsa tlhagelelo ya malwetse.Mefuta ya Dijalo
Go na le makgolokgolo a mefuta e e farologaneng le mebala ya mokawa bobedi wa tlhago le wa kgobelelo. Tsela e e gaisang ya tiriso fa o swetsa go ntshakumo ya mekawa ka kgwebo ke go jala se se batlang ke mmaraka. Gape bona kgakololo go tswa mo batlhankeding ba phetetso, horticultural le bomankge peo.Mefuta e mengwe ya mokawa ke: Ashley, Beite Alpha, Carmen, Cohiba Delft, E telele e Tshweu, Marketmore, Muncher, Ya Bosetšhaba, Polaris, Sorolla, Robedi e e Tlhamaletseng, Telegraph, Trimax le Zena.
Translated by Lawrence Ndou