Diphepetso le Menyetla Bakeng sa ba Boloki ba Dinotshi Afrika Borwa

© Dawid Smit

Mathata a ho boloka dinotsi Afrika Borwa

Bothata bo boholo ka ho fetisisa Afrika Borwa bo lebisang sebakeng sena ke mehlodi e meholo ya lero. Afrika Borwa, ke karolo ya 15 lekgolong feela ya mahe a dinotsi e hlahiswang ho tloha ho dimela tsa matswallwa ha ho bapiswa le hoo e ka bang 70% Australia. Tlwaelo e ka bang 70% ya mahe a dinotsi a sebakeng seo e hlahiswa ho tloha 'difate tsa Bluegum'. Leha ho le jwalo, mofuta ona o tlasa kgatello e matla. Mohato wa mmuso, Mosebetsi wa Metsi, o ntse o tlosa difate tsena le dimela tse ding tse tswang dinaheng le dibakeng tse ding tsa metsi.

Ho phatlalatswa hampe ho ile ha boela ha susumetsa beng ba matlo hore ba kgone ho rema ldfate tsasefate ka tsela e sa lokelang. Ha ho na maemo a moruo a kgonang ho lema dijalo kapa semela feela bakeng sa tlhahiso ea lero. Lifate tsa Bluegum li lenngoe bakeng sa tlhahiso ya pampiri le patsi, ha di-soneblomo le Canoladli lema bakeng sa tlhahiso ya oli ya ntlo. Ditholwana tsa ditholwana di hloka diinotsi bakeng sa peo ya dimela, empa tlhahiso ya mahe a tswang mehloding ena e fokollwa haholo, haeba e le teng.

Ho lema dinotsi Afrika Borwa ho susumetswa haholo ke dihlahiswa tsa dikgomo tse ikemetseng (tse sa tloaelehang), mohlomong ho feta ho 1000. Ho na le dihlopha tse ka tlaase ho tse 50 tse nang le ldnotsi, dihwai tsa kgwebo tse nang le di boko tse 1 000 kapa ho feta. Dihwai tse ncha tsa dinotsi Afrika Borwa di fokotsehile haholo ka lebaka la mehlodi e meholo ya lero. Mathwasong a 2000 ho ile ha etswa dipolelo tsa hore tlhahiso ya mahe a dinotsi Afrika Borwa e ka nyolohela ho tone tse 50 000. Sena se bonahala eka ha se na thuso ebile se lokela ho hlahlojwa ka ho tebileng. Leha ho le jwalo, ho na le sebaka sa ntlafatso mabapi le tsamaiso e ntle ya dikolone. Jwalokaha mosebetsi o mong le o mong wa temo, ho hlokahala tlhokomelo ya kamehla. Ho dumella tlhaho hore e be teng, e ne e ka bolaya dinotsi.

Menyetla ya ho hlokomela polokelo ya dinotsi Afrika Borwa

Ho sa tsotellehe mathata a boletsweng ka hodimo, ho ntse ho bonahala eka ho na le bokgoni bo bongata lefapheng la Afrika Borwa. Chelete ya ho tsamaisa peo hona jwale e feta chelete ya tlhahiso ya mahe a dinotsi. Dilemong tse leshome tse fetileng, tlhokahalo ya ditshebeletso tsa ho tsamaisa peo e eketsehile pakeng tsa 10% le 15% ka selemo. Ho bile le ditshebeletso tse ngata tse hlahiswang ke indasteri ya macadamia, haholo-holo dibakeng tse haufi le Afrika Borwa tse kang diprofinse tsa Limpopo le Mpumalanga.

Disebediswa tsa ho jala ho pota 6 000 ha mmorobeiye di boetse di le dikarete. Sena se tla lengwa dilemo tse fetang 7 (ho tloha ka 2017), haholo-holo. Ho tla hlokahala dipalesa tse pakeng tsa 30 000 le 40 000 tse ncha feela bakeng sa ho silafatsa mmurubeiye. Ba polokelo ya dinotsi ba ka itokisetsa ho hola haholo. Ditokisetso tsa ditefiso tsa ho tsamaisa peo di tla boela di boloke chelete e tsitsitseng haholoanyane le kgothatso ho ba kenang molemong wa indasteri ya dinotsi. Kaha Afrika Borwa e fapane le dinaha tse ding, indasteri ya dikgomo e tla tlameha ho ikamahanya le maemo a sebaka seo. Ditebello tsa kgwebo tse amanang le moralo wa mekgwa e mecha le mekgwa ya tsamaiso e tla ba ntlha ya bohlokwa. Ho senyeha ha dihaeve e ntse e le bothata mme boshodu bo tla tlameha ho lekanyellwa. Dibaka tse ding tse hlokang tlhokomelo di tla fepa mahe a dinotsi, mariha le ho hlahisa mofumahadi. Tlhokomelo ya kamehla. Ho dumella tlhaho hore e be teng, e ne e ka bolaya linotsi.

Menyetla ya ho hlokomela dikotla Afrika Borwa

bo bongata lefapheng la Afrika Boroa. Chelete ea ho tsamaisa peō hona joale e feta chelete ea tlhahiso ea mahe a linotši. Lilemong tse leshome tse fetileng, tlhokahalo ea litšebeletso tsa ho tsamaisa peō e eketsehile pakeng tsa 10% le 15% ka selemo. Ho bile le lits'ebeletso tse ngata tse hlahisoang ke indasteri ea macadamia, haholo-holo libakeng tse haufi le Afrika Boroa tse kang liprofinse tsa Limpopo le Mpumalanga.

Disebediswa tsa ho jala ho pota 6 000 ha mmurubeiye di boetse di le dikarete. Sena se tla lengwa dilemo tse fetang 7 (ho tloha ka 2017), haholo-holo Kapa Leboya. Ho tla hlokahala dipalesa tse pakeng tsa 30 000 le 40 000 tse ncha feela bakeng sa ho silafatsa di-mmurubeiye. Ba polokeloya dinotsi ba ka itokisetsa ho hola haholo. Ditokisetso tsa ditefiso tsa ho tsamaisa peo di tla boela di boloke chelete e tsitsitseng haholoanyane le kgothatso ho ba kenang molemong ya indasteri ya dinotsi. Kaha Afrika Borwa e fapane le dinaha tse ding, indasteri ya dikgomo e tla tlameha ho ikamahanya le maemo a sebaka seo. Ditebello tsa kgwebo tse amanang le moralo wa mekgwa e mecha le mekgwa ya tsamaiso e tla ba ntlha ya bohlokwa. Ho senyeha ha di haeve e ntse e le bothata mme boshodu bo tla tlameha ho lekanyetswa. Dibaka tse ding tse hlokang tlhokomelo di tla fepa mahe a dinotsi, mariha le ho hlahisa mofumahadi.

Dipatlisiso bakeng sa ho hlokomela dinotsi Afrika Borwa

Dipatlisiso lefapheng la kgwebo la dinotsi le tsona ha dia lokela ho hlaha, le mofuputsi a le mong feela ya sebediswang ke lekgotla la dipatlisiso tsa Temo. Leha ho le jwalo, Univesithi ya Pretoria, le yona e ameha ka dipatlisiso tsa dinotsi. Kaha indasteri ya dikgomo e nyenyane ebile e arohane, dichelete tsa dipatlisiso ha di fumaneha habonolo. Karolo ya mmuso e boetse ke ya bohlokwa. Ho kenyeletswa ho di indasteri tse ding tse kang ditholwana tse hlakileng, ditholwana tse tlase tsa tropike le dipeo tsa peo ho tla hlokahala ha ditshebeletso tse tswelang pele tsa ho tsamaisa peo di lebellwa ho ba dinotsi.

Translated by Sibongile Sonopo