Dijalo tse Kwahelwang

©Louise Brodie
Dijalo tse kwahelwang di lengwa pakeng tsa dirapa tsa morara, hangata ka mokgwa wa ho potoloha ho tloha selemo se seng ho ya ho se seng. Sena se etswa ka mabaka a sa tshwaneng; haholo-holo bakeng sa ho tloswa ha mofoka, empa hape le ho fokotseha ha mouwane, ho ntlafatsa mohaho wa mobu le ho kenella metsing le ho fokotsa kgoholeho ya mobu kgahlanong le maralla. Nako e loketseng ya ho jala dijalo ke qetellong ya lehlabula ha mocheso wa mobu o ntse o phahame ka ho lekana bakeng sa ho mela ha peo, empa ho se ho ena le pula e lekaneng, hangata bohareng ba Mmesa ho ya qetellong ya Motsheanong.

Kgetho ya dijalo tse kwaheletsweng haholo-holo e kgethwa ke mofuta wa mobu le morara o lenngwang wa veine o ntseng o lenngwa. Dijalo tse kwahelwang se sa feleng se ka thehwa haufi le difate tsa morara tse mahlahahlaha, ha difate tsa morara tse hateditsweng hanyane di tla rua molemo ho dimela tse nang le nitrojene mobung. Dijalo tse ding tse kwahelang di tla thusa ho tlosa mongobo o feteletseng mobung. Dijalo tse kwahelwang tse tummeng ka ho fetisisa ke triticale (e le lebasetere la koro le rye), empa bahlahisi ba bangata ba kgetha ho lema metswako ya peo.

©Francois Viljoen Wineland
Dijalo tse kwahelwang tse nang le dikhemikhale kapa tse sebetsang ka mochine di ka hlahisa bongata bo boima haholo ba mobu hodima mobu o fokotsang mocheso wa mobu le ho laola ho lahlehelwa ha metsi hodimo. Mokgwa ona o entsweng mobung o ka thusa ho ntlafatsa mohaho wa mobu le matla a ho tshwara metsi. Ka dinako tse ding dijalo di kwahela jwaloka moitedi o motala ha dimela tse nyane di kenngwa mobung. Ho kgethilwe dijalo tse kwahetsweng ho etsa mesebetsi e itseng.

Dijo-thollo (jwaloka lupins, clover, vetches le serradella) di tlama naetrojene sepakapakeng ebe di e lokolla mobung ho eketsa di nitrojene tsa mobu. Dijalo tse ding tse kwahelang di kgethilwe bakeng sa ho tshwaneleha ha tsona jwaloka bodulo ba dikokwana-hloko. E hohela dikokonyana tseo e leng dira tsa tlhaho tsa difate tsa morara. Mehlala ya dijalo tse loketseng tsa sekwahelo ke rapa le mosetareta o mosweu. Mosetareta o mosweu le habore ya saia di boetse di disebediswa e le allelopathic dimela tsa ho thibela kgolo ya mofoka.

Dinawa tsa fava di loketse mobu o nang le metsi a nang le mafura le thuso ka monate wa naetrojene. Dijalo tse ding tse kwahelang tse kang dijo-thollo le paspalum di fana ka tshireletso ya kgoholeho ya mobu. Ho fedisa tlhodisano ya dimatlafatsi le difate tsa difate tsa morara, dijalo tse kwahelang di kwahetse kapa di bolawa ka Lwetse feela jwalokaha ho phatloha ha dithunthung ho qala.Translated by Bongani Matabane