Ku Lawula Thyaka e Mapurasini ya Tinguluve

©Glenneis Kriel
Loko vulongo bya xivala xa tinguluve kuri khombo lerikulu leri thyakisaka mbango emapurasini ya tinguluve, Byi nga ha tlhela byitirhisiwa kupfuneta e purasini tani hi swononisa misava, manyoro kuva ya tisa matimba. Xosungula ku xitekela enhlokweni loko unga se sungula kufuwa tinguluve, hileswaku xana ridaka kumbe manyoro yata tekisiwa kuyini. Eka purasi lerintsongo laha tinguluve tipfumeleriwaka ku famba famba e handle, manyoro yafanele ku susiwa nkarhi hinkwawo leswaku yanga tali endzhawu yin’we kutani ya thyakisa kumbe kuvanga mavabyi. Manyoro lawa yanga susiwa hiku tirhisa muchini kumbe kutirhisiwa xipedi.

Ku tirhisa muchini swinga nonoha swinene ngopfu ngopfu laha ku fuweriwaka tinguluve exivaleni. Swivala swotala swa manguva lawa swi endliwe hindlela yakuva vulongo bya tinguluve byikota ku khuluka byiya eka ndzhawu ya vuhlayiselo kumbe damu.

Milawu ya Mfumo

©Glenneis Kriel
Khale, aswiri kahle ku hlengeleta vulongo bya tinguluve eka damu leringa kwala tlhelo, kambe masiku lawa madamu lawa yafanele kuva, kuya hi nawu, ya sivela kuthyakisiwa ka mati. Madamu lawa nawona aya fanelanga kuva ya tshame kusuhi na minkova, naswona yanga cheli mati kumbe kukuma mati lawa ya khulukaka.

Swononisa

Kuya hi buku ya Danie Visser’s Modern Pig Production, van’wamapurasi vatala ku hambanyisa leswi halakaka na leswi swotiyela kutani vatirhisa leswihalakaka tani hi manyoro, kutani vaswi chelae ka swibyariwa swin’wana kumbe eka madyelo yan’wana. Ku sivela ku chela manyoro yotala ngopfu nakuva ya khuluka, nhlayo leyi cheriwaka ya lawuriwa kuya hi swilaveko swa swakudya swa swibyariwa. Swikombiso swa misava swa tekiwa lembe na lembe kuya langutisisa nkayivelo wa swakudya eka misava xikan’we naku lulamisa leswi swinga se onheka.

Vutisa scientist ya misava kukuma switsundzuxo loko unga se sungula ntirho lowu, ku pfuneta ku langutisisa swakudya leswinga kona eka vulongo bya tinguluve naku pfuneta ku endla nongonoko wo nonisa.

Manyoro

Leswo tiyela swifanele kutirhisiwa tani hi leswi tisaka nitrogen eka manyoro. Kupfumelela manyoro kuva yava na kuhisa lokukulu swipfuna ku dlaya swilo leswinga lavekeki swinga onhaka swimilani. Ndhundhuma ya manyoro yifanele ku tshama yiri na ndzhongo, kambe yingavi yitsakama ngopfu, leswaku yita hatlisisa ku bola ka swilo naswona yifanele ku tshama yirikarhi yi hundzuluxeriwa kutiyisisa leswaku kunghena moya wo ringanela leswaku kuta vumbeka swivumbiwa leswi pfunetaka swinene. Nkarhi lowu switekaka wona kuva manyoro yava ya lulamerile kutirhisiwa exirhapeni, switaya hi xiyimo xa maxelo, swilo leswinga eka manyoro xikan’we na ndlela leyi manyoro ya hlayisiwaka hakona.

Manyoro lawa yanga ringanela ku tirhisiwa yatava na nuhelo wa misava. Loko yanga nuheli kahle swivula leswaku kuna leswinga hoxeka hi wona.

Biogas

©Glenneis Kriel
Bio-digester yinga tirhisiwa ku hundzula vulongo lebyi kuva byiva matimba, lawa yanga tirhisiwaka ku sweka, kumbe ku cinca biogas yiva thermal energy, xikombiso hile ka mati nati xawara, na gezi, leswinga tirhisiwaka kuhunguta tihakelo ta gezi leri tirhisiwaka e purasini kumbe ri xavisiwa ritirhisiwa hi mani na mani.

Nhlayo yale henhla ya vulongo bya tinguluve ya laveka kuva yita endla gezi, leswivulaka leswaku van’wamapurasi vafanele ku hlayelela nhlayo ya vulongo lebyi vabyi endlaka eka nhweti yin’wana na yinwana ya lembe kutiyisisa leswaku kuva na mphakelo lowu ringaneleke lembe hinkwaro. Tihakelo ta tlakuka loko n’wamapurasi a teka xiboho xaku hlayisa gezi kutani vatirhisa ti betiri.