Ho ba Moeta-pele: Desmond Tutu O Kgethilwe e le Moprista

©Eric Miller
Ha Desmond Tutu a qala dithuto tsa hae tsa thuto ya bodumedi mme a kenella kerekeng, o ne a se a sa kenelle dipolotiking. Nakong yohle ya mosebetsi wa hae, o ile a leka ho dula a le moswane ka ho hana ho dumellana le mokga ofe kapa ofe wa dipolotiki. Empa tshebediso ya hae ya boiphediso e ne e ke ke ya mo dumella hore a hlokomolohe mahlomola ao aa boneng ha a le tlasa puso ya bochaba. O ne a lora ka sechaba sa mahala le sa demokrasi ntle le dikarohano tsa morabe. O ne a nahanne ka sechaba se nang le ditokelo tse lekanang tsa ditokelo tsa botho bakeng sa bohle, ba se nang melao ya Paseka ya Afrika Borwa, e leng mokgwa o tlwaelehileng wa thuto le ho leleka batho ba tswang Afrika Borwa hore ba bitswe "di-homelands.

Ka mora hore Tutu a kgethoe e le moprista ka 1960 o ile a fallela UK ho ntshetsa pele thuto tsa hae ka thuto tsa bodumedi. Ha a kgutlela Afrika Borwa o ne a lokela ho tlwaela bophelo hape tlasa kgatello. Ha a kgutla, o ile a sebetsa e le morupelli pele a fallela UK ho sebetsa tlasa Theological Education Fund (TEF) moo a neng a pepesehetse kgatello dinaheng tse ding tsa Lefatshe la Boraro, haholo-holo tse dinaheng tse ding tsa Afrika.

Karolo e Sebetsang ka Matsholo a Boepelahetso

Ha Tutu a kgutlela Afrika Borwa ka 1975 ka mora dithuto tsa hae tsa bodumedi, o ile a kgethwa hore ebe Dean ya Cathedral ya St Mary e Johannesburg mme hamorao ke Mobishopo wa Lesotho. Ke ka nako eo a ileng a qala ho phetha karolo ya bohlokwa ho hanyetsa boemo ba Afrika Borwa. Ho ba sechaba se nang le phihlello ya ho ba le bamamedi ba bangata, Tutu o ile a bua ka ho hloka toka ho sechaba. O ile a kopana le ditshwantsho tse ding tsa ntwa tse kang Winnie Mandela le Mamphela Ramphele ho phatlalatsa molaetsa wa bona. O ile a bitsa hoitulela ha machaba a Afrika Borwa mme a nyatsa phatlalatso Molaong wa Bokhukhuni ba 1967 o behilweng ke mmuso wa koduwa.

Kgwedi pele moithuti a tsoswa ka la 16 Phupu 1976 Tutu a romela lengolo le bulehileng ho tona-kgolo, John Vorster a mo kopa hore a hopole tsela eo Baafrika ba neng ba e nka ho fumana bolokolohi ba bona le ho fana ka ditsela tsa ho fedisa ntwa ka bolokolohi bakeng sa tokoloho yohle ya Afrika Borwa.. O ile a lemosa ka tlhekefetso e ke keng ya qojwa haeba kgethollo ya molao e sa ka ya fediswa. Lengolo la hae le ngotswe e le teko ya ho hasa mashano a dipolotiki. Ha qetello ya diithuti e fela, Tutu a ile a tshehetsa batswadi le baiithuti ka morao.

Pasepoto ya Tutu e ya Hapuwa

Ka 1978 Tutu o kgethilwe ke Mongodi wa Kakaretso wa Lekgotla la dikereke tsa Afrika Borwa (SACC) mme o ikemiseditse ho sebedisa boemo ba hae ho beha mokgatlo o etellang pele ditokelo tsa botho. Ha moruti e mong, John Thorne, a tshwarwa ka 1980, Tutu o ile a lebisa leeto la ho ipelaetsa, a etsa hore a tshwarwe. Yena le ba bang ba ile ba kwallwa bosiung bo bong mme ba ntshwa ka dichelete. Mmuso o ile a boela a nka paseti ya hae. Seboka se pakeng tsa baeta-pele ba dikereke le mmuso se ile sa tshwarelwa ka mora ketsahalo eo, Tutu mme jwale Tona-kgolo PW Botha hara bona.

Ha ba le dibokeng, kereke e ile ya kgothalletsa mmuso hore o fedise kgethollo ya dipolotiki pele pefo e eketsehileng le dikgohlano di ntse di tswela pele. E ne e le seboka se se nang ditholwana, empa Tutu ha aa ka a tsitlella boikemisetsong ba hae ba ho fihla ho baeta-pele ba Afrika Borwa. 1980 e bile hape selemo sa Tutu se tekileng popo e ipiletsang ho lokollwa ha Nelson Mandela chankaneng, e leng se ileng sa etsa hore ho bulehe mangolo pakeng tsa tse pedi.

Ha phasepoto ya Tutu e kgutlisetswa ho yena ka 1981 o ile a etela dinaha tse 10 Europe le Amerika Leboya ho phatlalatsa lentswe ka maemo a tlasa kgethollo ya mebuso, e kopa baeta-pele ba dinaha hore ba qobelle dikgaello tsa moruo tse neng di tla hatella mmuso wa Afrika Borwa. Ha a kgutlela Afrika Borwa pasepoto ya hae e ile ya nkwa hape. mmuso o ile wa leka ka hohle ho thibela tshusumetso ya Tutu. Boiteko bo bong bo jwalo e ne e le ho tshehetsa Mokgatlo wa Bakreste, mokgatlo o amoheletseng chelete ya ho qadisa matsholo kgahlanong le SACC eo Tutu e neng e le hlooho ya yona.

Ho Eketsa Molaetsa wa Kgotso

©Eric Miller
Ka 1982 Tutu o ile a ngolla baetapele ba naha mangolo ho leka ho fetisetsa molaetsa wa hae wa kgotso. Sena se ne se kenyelletsa mangolo a yang ho momenistara e moholo wa Iseraele a mo bitsitse hore a tlohele ho phatlola dibomo tsa Beirut hammoho le moeta-pele wa Palestina Yasser Arafat a mo kopa hore a dumele ho ba teng ha Iseraele. O ile a leboha baeta-pele ba Zimbabwe, Lesotho le Swaziland ka ho hapa baphaphathehi ba Afrika Borwa mme ba ba kopa hore ba se ke ba romela baphaphathehi hae.

O ile a boela a etela United States of America (USA), ha pasepoto ya hae e kgutlisetswa ho yena, ho hlahisa aterese Kopanong ya dilemo tse Sekete ya Kereke ya Episcopal. Ha a ntse a le teng o ile a nyatsa Mopresidente Ronald Reagan ka nako eo a ileng a dula a ena le mmuso wa Afrika Borwa, a re o dumellana le kgethollo ya merabe ka ho etsa jwalo. O ile a tsejwa ke sechaba sa Maamerika se mo tshwantshetsang le letshwao la ntwa, Martin Luther King Jr. Batho ba hlwekileng ba dulang Afrika Borwa ha baa ka ba kgahlwa ke sena, ba arabela ka ho nyatsuwa ka bohale.

Tutu o kgethilwe e le Mookamedi wa United Democratic Front (UDF) ka 1983. O ile a tshehetsa mosadi wa hae, Leah, molemong wa hae wa maemo a ntlafetseng a ho sebetsa bakeng sa basebetsi ba malapeng. 1983 ke selemo seo a ileng a se thusa ho fumana Mokgatlo wa Basebetsi ba Afrika Borwa. E bile hape selemo sa Tutu se ileng sa kopana le Mopapa ho buisana ka maemo a Afrika Borwa. Ha a utlwa hore batho ba Mogopa ka Bophirimela Transvaal ba ne ba lokela ho tloswa naheng ya habo Bophuthatswana mme matlo a bona a ne a tla timetswa yena le baeta-pele ba bang ba kereke ba ile ba hlola bosiu. E mong wa ditho tsa sehlopha ke Dr Allan Boesak.

Translated by Sibongile Sonopo