U ṱhogomela makumba a thengo khulu

© Chris Daly

U shavhisa u ri anga vhaisala makumba afanela u iswa kha vharengi nga u ṱavhanya. Makumba afanela u vhewa kha mufhiso une wa vha fhasi ha 13 dregree Celsius asa litshwe a ḓuvhani kana nḓuni hune havha na mufhiso munzhi. Vha The food and Agricultural Organisation (FAO) vha united states vho amba uri maga a tevhelaho afanela u tevhelwa u shavhisa u sina:

  • u isa makumba murunzini, nḓuni ine ya vha na murotholo kana fhasi nga u ṱavhanya nga murahu ha musi ḽo kudzelwa.
  • u nga vhea kha zwi kwatudzi kana hune havha na dzi fene dza muḓagasi arali huna muḓagasi.
  • hune ha sa vhe na muḓagasi , kumba ḽi nga vhewa murunzini ḽa valiwa nga maṱari madala uri hu si vhe na mufhiso.
  • kumba ḽi nga vhewa mulomoni wa bodo ine yo gwelwa fhasi. Nga ngomu ha bodo hu fanela uvha ho tingeledzwa nga mahatsi u shavhisa kumba uri ḽi nga wana mufhiso u si wone hu fanela u vhewa na tshiambaro tshisekene nga nṱha ha makumba u ri hu kone u tshimbila muya. Hu fanela uvha na mutalo wa mutavha nahone ha fanela uvha u tshi khou dzulela u shelwa maḓi tshifhinga tshothe uri a dzule atshi khou rothola. Makumba afanela u rembuluswa luthihi nga ḓuvha.
  • hune ha vha uri ho oma, makumba afanela u vhewa kha zwithatha nga ngomu ha dzi thanda kana dzi ḓaraṱa kana dzi khabodo wa vhea tshisagana tsho thabaho nga nṱha.

Makumba ane avha na mashika

©Chris Daly
U ṱanzwa ndi zwone zwine zwa shuma, ndi zwone zwo leluwaho u bvisa tshika ubva kha gwati ḽa kumba. Ngauri madi anga vha ana zwitshili zwine zwa nga lwela u dzhena kha gwati ḽa kumba. U kulumaga kumba zwiitwa nga mishonga ya hone isa nukhi kana nga maḓi a u fhisa ane avha atshi khou fhisa henefha kha 38 degree uya nga vha FAO. Hei mishonga ya u kulumaga kumba inga vha i tshi ḓura kana i sa wanali maḓi a u fhisa na one anga ita uri kumba ḽivhe na mutwe. Tshinwe tshine tsha nga shuma ndi u shumisa tshithu tsho omaho wa kona u hwaya kumba. Vha FAO vho amba zwa uri hezwi zwi fanela u itwa nga vhulondo.

Gwati ḽa kumba ḽi tshi bva mapfura

©Chris Daly
Kumba ḽi nga ṱanganiswa na tshithu tshisekene tshi sa nukhi, mirela oil utela u fhungudza mufhiso, nga maanḓa fhethu hune kumba ḽa vha ḽi hune ha khou rothola lwa minwedzi minzhi kana hune a vha hone huna mufhiso une wa swika 21 degree, uya nga vha FAO. Huna makumba avha tshi khou kona u konḓelela mufhiso muhulwane, vha FAO vha ri ndi khwiṋe u ḓodza mapfura lwa awara nṋa uya kha rathi nga murahu ha musi o kudzelwa: nga murahu ha 18 uya kha 24 awara o kudzelwa aḓo kona uvhewa kha mufhiso wa 0 degree.