Afrika Borwa dilemong tsa bo-1980 le Rev. Desmond Tutu

Kgohlano e sa Feleng

©Eric Miller
Ka 1980 ka boikemisetso bo ka ba bang ba baeta-pele ba Lekgotla la dikereke tsa Afrika Borwa le ditho tsa dikereke tsa ditho tse ding ba ile ba ya ho Monghadi P W Botha eo e neng e le Tona kgolo le basebetsi-mmoho le yena ba kgabane. Re ne re leka ho etsa hore ba utlwisise hore merusu e ne e tla ba teng Afrika Borwa ntle le hore motswako wa sona o tloswe - mme sesosa seo se ne se le kgethollo. Re ile ra phatlalatsa hore re tseba hore melao e ne e le bonono ba ho kgoneha mme ha e batle ho fana ka maikutlo a hore ba etse ntho leha e le efe e ka senyang tshehetso ya bona hara sechaba sa bona. 'Mme re behile dintho tse' nne tsa dintho tseo, haeba di ne di ka etswa e tla ba pontsho e tsotehang ya morero wa 'Mmuso wa ho fetola phetoho ya sebele ya dipolotiki e lebisang ho arolelana matla a dipolotiki. Hopola hore sena se ne se le 1980.

Re itse:
Ho phatlalatsa boitlamo ba ho ba moahi ya tlwaelehileng ho bohle ba Afrika Borwa ho Afrika Boroa eleng ngatanaele nngwe;
Tlosa Melao wa Pase (esita le ho fediswa ha nako e le nngwe ho qoba moferefere), ho kwallwa ho se na teko le thibelo ya molao;
Emisa hang-hang ho tloswa ha baahi ba qobellwang; le
Theha mokgwa o tshwanang wa thuto.

Afrika Borwa e Nngwe hoya ho e Nngwe

Ena e ne e se tlolo ya molao wa tlhaho le haeba Mmuso o ne o ba sebdisitse ka nako eo re ka be re pholositswe bohlokong bo boholo, tshollo ya madi le tahlehelo ya thepa le ho eketseha ha bohale le lehloyo le bohale. Re ile ra nyatsuwa ho batho ba batsho ka ho ya ho Mmuso. Ena e ne e le maemo a tshwanang le ao ke neng ke a boleletse lengolong la ka la 1976 ho Monghadi Vorster.

Empa o tseba se etsahetseng? Tsena di ne di hlokomolohuwa. Ho sa tsotellehe sena sohle, ke ile ka boela ka leka selemo hamorao ho bona Mopresidente wa Naha, ho bua le yena e le motho e mong wa Afrika Borwa ho motho e mong wa Afrika Borwa, jwaloka ntate-moholo e mong ho e mong, jwaloka Mokreste e mong ho e mong ka tshepo ya hore o tla sebetsa feela o ne a ka etsa jwalo, e mong wa Afrika Borwa eo batho ba batsho ba neng ba tla be ba loketse ho emisa seemahale e le motho ya ka beng a ile a theoha historing e okametseng ho fediswa ha kgethollo ya bochaba le ho hlaha ha mocha, ho lekana ho feta, Afrika Borwa e seng morabe le morabe wa demokrasi.

Kgethollo ke e sa Lebaleheng

©Eric Miller
O ile a mpha. Ha ke ena le batswadi, ke ka nna ka phaella hore ke boletse hore o lokela ho babatswa ka sebete sa hae ha a bolella bahalaledi hore ha ho na tsela eo ka yona bona feela ba ka kgethollang bokamoso ba naha ena ka ho sa feleng. Ka bomadimabe ha a ka a tsamaya ka ho lekaneng mme kahoo a qetella a kgahlisa batho ba batsho kapa ba reng ke lepheo le nepahetseng. Ho fetolela polelo ya Senyesemane ho pota-pota, re bona pono e bohloko ya monna ya sa kang a dumela ka sebete. Leha ho le jwalo ke ne ke itokiseditse ho ya Alexandra Torotswaneng (ka Hlakola 1986) ho thusa ho fokotsa maemo a thata moo le ho ya ho baemedi ho ya Motse Kapa ho buisana le mmuso ka boemo boo le boemo ba naha.

Ka 1984 hole le ho mamela ha rona ho hloka dipuisano tse lebisang ho arolelanang matla, mmuso o ile wa hlahisa Molaotheo e neng e le sehlohlolong sa mekgwa ya ho tloswa ho batho ba batsho ho tloha ka 1910. Karolo ya mashome a supileng a metso e meraro ya baahi a ne a sa kenye letsoho mekgatlong ena e tsotehang e reretsweng ho tshwanela sechaba sa machaba hore kgethollo ya bochaba e ntse e fetolwa. Dikamano tsa merabe ha di fetohe. E tlameha ho senngwa pele e timetsa naha ya rona. Molao-motheo ona o ne o reretswe ho kenya puso ya batho ba basweu ka thuso e kopanetsweng ke batho ba bitswang Makgala le Maindia, basebetsi ba bang le kgatello le tshebetso ya rona.

Translated by Sibongile Sonopo