Ditshwedi

© Chris Daly

Go boima kudu go tloša ditshwedi go feta dinta, go dira thibelo ya phelakadingwe ya ka ntle e bohlokwa kudu. Ditshwedi ke tše di nnyane go feta dinta, di fapanego gare ga dikgoba tša bo lesoma bja millimetre go millimetre ka botelele.

Bjale go boima go di bona, ka ntle le ge ba di a tšhikinyega mo tikologong ya mmala wa go fapana le yona. Moo dinta di nago la maoto a ma tshela, ditshwedi tša bagolo di na le dinimfi di na le maoto a seswai le dibokwana di na le maoto a tshela.

Bontšhi bja mehuta ya diphedi tše di swanago le kgwele, le selo se se nnyane sa go swana le lehlokwana mo e lego diripana tša molomo mo di lego gona.

Di bonala di le bjang?

Tše kgolo tša basenyi tša go ama diruiwa tša maphego ke ditshwedi tše khubedu (e bitšwa gape bjalo ka ditshwela tša kgogo) ditshwedi tša ka leboa tša kgogo le ditshwela tša dikgapetla maotong.

Ditshwedi tše khubedu di na le mmala o mosehlana mošweu goba o motsothwa wo mošweu gobaka, eupša e fetogela bokhube bja go phatsima goba botala bja leratadima ge e fetša go tlotša boyona ka madi. Phelakadingwe e šomiša bontšhi bja Letšatši la yona e iphihlile ka mangeng kgauswi le ka moo go ka kgonegago ka gona go dijo tša yona gomme tša hlasela dinonyana bošego.

Ditshwela tša ka leboya tša kgogo di tshehla goba mmala o moso gomme di phela bophelo ka moka bja tšona ba maphelo leboo a dinonyaneng, kudu go dikologa mašoba a moya. Dišhilafalo tše kgolo di tla hlola boso mo mafofeng ka lebaka la marothodi a ditshwedi le mae.

Go fapana le ditshwedi tša ka leboya tša dikgogo le ditshwedi tše khubedu, ditshwedi tša maoto a dikgapetla ke fela maoto a dinonyana a amegago.

Dika tša tšhilafatšo?

Mekgwa go mama madi ya ditshwedi tše khubedu le ditshwedi tša leboya tša kgogo di tla fokodiša dinonyana le mafelelong, di tšweletša anaemia e šoro, le dinonyana di ka ab le dikamo tše galogilego le le selo sa legora.

Gape dinonyana di ka ba le tahlegelo ya ka boima le go hlaselwa ke malwetši a mangwe. Mafofa a dinonyana tše amegago a ka ba le dipatšo le go sa hlweke, go ota le go ba mabala, le eo ye nngwe ya go dira letlalo le be khubedu ka mabala le go tomolwa ga ona.

Ditshwedi tša maoto a dikgapetla di nna ka meleteng ka fase ga letlalo le leotong ka fase ga letlal, le go tlhola go ruruga le makgwakgewa. Ge e tlogelwa e sa alafšwa dinonyana di ka fokola gomme mafelelong tša hwa.

Translated by Lawrence Ndou