Warthog
Nguluvhe Ḓaka

© Shem Compion

Dzina

Nguluvhe Ḓaka

Kutshilele

Nguluvhe ḓaka ndi phukha dza masiari dza dovha dza fhedza tshifhinga dzi tshi khou ṱoḓa zwiḽiwa. Dzi wanala nga zwigwada zwa miṱa. Hedzi nguluvhe dzi na nḓowelo ya u gwadama nga milenzhe ya phanḓa musi dzi tshi khou ḽa na u zwima fhethu ha tsini. Dzi dzula kha vhudzulo hadzo vhusiku, hune dza thoma ngau dzhenisa mitshila. Nga nḓowelo, huna lugwada luraru zwine dza tshimbila dzi dzoṱhe, dzi khombe na dzine dza funa zwa vhasadzi.

Hedzi dza mbebo dzi na zwigwada zwa khulwane na ṱhukhu na zwitshetshe. Dza mboho a dzi dzheneleli kha u alusa vhana dzi gumana musi dzi tshi ṱangana. Dza mboho dzi ya ṱangana na tsadzi dzi no fhira nnthihi. Hedzi Nguluvhe dzi wanala fhethu hure na madindi a maḓi hune dza ḓi tsukadza matopeni.

Nḓowelo

Nguluvhe ḓaka dzi na nḓowelo I songo ḓoweleaho, u phaḓalala hadzo hu vhonala ho khwaṱha hanengei kha maḓaka o omaho.

Hune Dza Wanala Hone

Hedzi phukha dzo phaḓalala, a dzi tovha zwi pondwa ngau tou ralo kha ḽa Afrika Tshipembe. Dzi khou ḓi wanala lwa mvelo na kha mabulasi, dza dovha dza ḓivhadziwa kha zwinwe zwi si. Dzi a wanala Zimbabwe, Botswana, Mozambique, Kenya, Zambia na Tanzania. Dzi wanala fhethu hure na maḓaka na maḓi na matope kha ḽoṱhe ḽa Kruger National Park.

Phondi

Vhana vha hone vha ḽiwa nga magoni na zwikhehe na dzi ndau,phele, madidingwe, nngwe na ngweṋa ndi dzone phondi dzayo khulwanesa nga maanda dzi ponda hedzi phukha khulwane.

Tshitatisitiki

Dzina ḽa tshilLatin: Phacochoerus africanus
Tshileme (tshisadzi): 45-70kg
tshileme (tshinna): 60-100kg
Tshifhinga tsha u ḓihwala: Minwedzi miraru
Mbalo ya vhana: 1-8 (zwiguluzwana)
U vhibva lwa vhudzekani: Minwedzi ya 18
Tshileme I tshifhedza u bebiwa: 600g
Nzudzanyo: Artiodactyla
Muṱa: Suidae
Luvhilo: 40km/h
Maṋanga: O linganelaho ndi 25cm
Kubebele: Khubvumedzi uya kha nyendavhusiku

Magannḓisi

Khwanḓa dzayo dzo sekena musi ri tshi dzi vhambedza na dza nguluvhe ḓaka, ṋala dzayo dzi ya vhonala hune ya vha yo kanda hone.

Mawanwa

Ndi tshinwe tsha zwipuka zwine zwa funiwa nga maanḓa, tshi ya vhonala na kha zwiṱori zwa Hollywood zwino nga ‘Lion King’. ndi tshinwe tsha tshipuka tshine tsha funeswa nga maanḓa afrika, tshi ya funwa nga maanḓa nga dzi phondi na vhana vhatsho.