Vhafumakadzi vha vha Ntwana

Milayo ya vha Ntwana

©Dr Peter Magubane
Vhafumakdzi vhanzhi vha ya kona u sumbedza u shanduka ha maitele a vha Ntwana. Zwiambaro zwavho, zwishumiswa zwine vha ita na mishumo ine vha iita ya tshithu zwi ya sumbedza uri sialala vha ya i fara vhukuma, na u kona u fara midi yavho naho vha vhanna vhasiho, vhunzhi havho vho tuwa nga mulandu wa uri vha khou ya u toda mishumo. Hunwe u toliwa ha hezwi zwithu zwine azwi ngo kona u rikhodiwa zwine zwa vha zwa maanda, zwi ya kona u bveledza mvumbo yavho, zwigwada zwa mvelelo na zwithu zwo iteaho kana na zwine zwa khou itea kha Afrika tshipembe la zwino.

Zwiambaro

©Dr Peter Magubane
Naho tshivhumbeo tsha Apron nga phanda (Thetho) tshi tshiambariwa nga vhaNtwane na vha Pedi zwi tshi fana, zwi ya fhambana kha maolo ahone. Mikumba ya ma Pedi, i na kuitele kwo rambalalaho, ku itele kwa dza vha Ntwana ku vha ku tshi suvhelela nga nnda ha zwa zwino zwine zwa vha uri zwo no khwiniswa. Tshithu tshine tsha vhonalesa nga maanda ndi sehlora (mutshila wa squirrel): havha na dzi motif dzine dza nga rosette huna zwipulumbu zwa malungu matshena nga nnda, matsu kana madala nga ngomu ha tshipulumbu, vhukati ha vha na mutsuku na mutshena. Mbonalo ya sehlora I avha ina mushumo muhulwane kha vha Ntwane kha zwithu zwavho zwa sialala, zwi ambariwa kha thoho.

Ha vha na Apron ine ya konda u wanala (Ntepa) ine ya ambariwa nga vhafumakadzi vha BaNtwana ine ya vha na tshivhumbeo tsha zwine zwa sika triangular yo tengeledziwaho nga zwithu zwivhili zwa mukumba (Lekobe). Vhukati ha ya vha Pedi hezwi zwithu zwo tiwa sa zwine zwa talusa mbeu ya tshifumakadzi fhedzi uya nga ha vha Ntwana zwi vha zwi tshi khu sumbedza milenzhe ya phanda ya mbudzi. Zwothe zwi vha zwi tshi khou tanganiswa na mbebo ya vhafumakadzi. Zwine zwa sumbedza kha vhukati ha ya vhafumakdzi vha vha Ntwana ndi uri unga kona u vha na vhana zwine zwa vha zwithu zwine zwa vhonala vhukuma gimwane kana popenyane — mupopi wa sialala wa u sumbedza mbebo, wo itwaho nga zwithu zwa maplastic, dzi ulu na malungu. Zwithu zwa u kona u ita mupopi hoyu zwi ya fhiriswa ubva kha mma uya kha nwana wa musidzana. Vhasidzana vhatuku vha ya diitisa unga mipopi hei ndi vhatukana vhavho vhane vha khou do ya u ita zwa mitshino na vho kha mitatisano ya u tshina. U bva hafho ane a thuba uya kona u vha murangaphanda wa zwigwada.

Vhathanga vhatuku vha ya vha tangana mudini wa musidzana muthihi, ane a tamba Gimwane nga mutala. Vho khotsi na vho mme vha ita dzi row mbili kha matungo othe ane ha vha na mipopi vha tshina na vhafunwa vhavho. Ane a thuba, atshi do hatulwa na nga mubebi uya a wana lukanda wa mbudzi sa trophy yawe. Kanzhi vhathannga vha ya lwa kha vhugalatenga vha tshi khou toda u vhona uri ndi nnyi o thubaho vhukati havho.

Malungu a muvhala ane avha anga fhasi ha gimwane adzudzanyiwa nga ndila ya sialala: mbili tshena nga nntha, ha tevhela tsuku, havha na nthihi dala, na nthihi ya pinki tshinwe tshifhinga hu ya vha na inwe tshena nga fhasi. Kanzhi a ambariwa nga vhafumakadzi vhane vha vha uri vho maliwa vha vha Ntwana. Mutshena, mutsuku na mudala kana mutsu ndi one ane avha o dala u mona navho zwi tshi khou kwamiswa na lushaka lwa mavu u fana na mutsuku, zwine havha na lutendo uri zwi ya kona u kunga manditi, na maanda a u fhodza.

Mupopi wa u Bebisa

©Dr Peter Magubane
Naho zwa mipopi ya u bebisa zwi sa tou talula mbeu, inwe mbeu ya vhanwe vha gimwane zwi nga taluswa nga tshivhumbeo tsha dzi apron dzavho nga phanda. Dza vhana dzi ya vha na rectangular kha tshiambaro tsha tsini ngeno ya mufumakadzi dzi tshi nga taluswa nga tshivhumbeo tsha zwine zwa vha zwi tshi khou sumbedza Ntepana apron dzine dza konda u wanala dzine dza ambariwa nga vhasidzana vhane vha vha uri avha athu ya ngomani. Hezwi zwithu zwa hei sialala zwi khou thoma u konda u wanala, nga mulandu wa mipopi ine ya vha uri ndi hone yo bva zwino. Hezwi zwi khou itwa ngauri gimwane a i tsha tou dzhenela kha zwithu zwa hone zwa mvelo. Zwo no tou dzhiwa sa vho sokou tou shumiswa na nga ndila ya u khavhisa nga mulandu wa u rengiswa nga vhatshena.

Translated by Khalirendwe Nekhavhambe