Ma Bushmen a Richtersveld

Mekgwa ya Bophelo ba Ditsumi

©Shem Compion
Ho thata ho bolela ha ma Bushmen (kapa San) ba hlahile e le sehlopha se ikemetseng - ba bang ba re e bile dilemo tse 40 000 kapa 30 000 tse fetileng, ha nako e telele e omileng e arola batho karolo e ka borwa-bophirimela ya naha e ka leboya ho naha e tswang melokong e mengata ya Negroid ka leboya. Ho sa tsotellehe boemo leha e le bofe, ma Bushmen ba ile ba sebedisa le ho hlwekisa theknoloji ya Mehla ya Lejwe ya Hamorao, e neng e akarelletsa lehare, diboko tse jang tlhaka le dintlha, tseo bongata ba tsona di neng di kgomaretswe ka maropa ho etsa marumo kapa dithipa.

Bahlabani ba ile ba boela ba eba le sebopeho sa sechaba se ikamahanyang le mekgwa ya bona e tlwaelehileng ya bophelo ba batsumi. Ka molao, e ne e le banna ba neng ba tsoma, ha basadi ba bokella methapo, menokotswai le dimela tse ding. Tsela ya tlhaho ya bona ya tlhaho e ile ya bona dihlopha tsena tse nyane tsa malapa di potoloha mobu ka tumellano le papadi le dinako tsa selemo.

Mengolo e Majweng

Mabapi le bodumedi, batho ba morung ba ne ba rata dikgopolo tse rarahaneng tse neng di kopanya lefatshe la tlhaho le sebaka sa moya. Sena se bontshwa mefuteng ya bona e mengata ya majwe, e atisang ho tshwantshetsa ditshwantshiso tsa mmino. Leha ho le jwalo, ho Richtersveld, ha ho tsejwe ditshwantsho tse betlilweng.

Ho ena le hoo, re fumana mengolo e majweng - ditshwantsho tse entsoweng ka ho khaola ka hodima majwe ka hamore e bohale kapa lejwe le leholo. Mengolo e majweng ena e hlollang le e mentle e bontsha dihlooho tse fapa-fapaneng, ho tloha mekgweng e sa tlwaelehang ya dibopeho ho ya ho ditshwantsho tse ding tsa sebele tsa diphoofolo, tse kang qwaha le phofu.

Ho ithuta mengolo e majweng ena ho sa ntsane ho sa le monyane mme ka bomadimabe, dibaka tse ngata di senyehile ke basebeletsi ba merafo le/kapa baeti ba sa tsotelleng. Tsamaiso ya boholo ba dibaka tsena hajwale e thibetswe feela ho thibela tshenyo e eketsehileng.

Palo ya dihlahla tse dulang Namaqualand le Richtersveld e ne e tla ba tlaase haholo. Ha e le hantle, sena e ne e le lehae le nang le mehlodi e fokolang feela ya metsi. Lebopo la lewatle e ne e le tlhahiso e molemo haholo, leha ho le jwalo, mme ho na le dibaka tse ngata tsa kgale tsa ho epollwa ha dintho tsa kgale tse bontshang dikamano tse kgolo pakeng tsa ma Bushmen le mehlodi ya dikepe tse kang diphaka le shellfish.

Batho bana ba lebopong la lewatle ba nnile ba bitswa 'di strandlopers' (lebopo la lewatle) le bopaki ba bodulo ba bona bo fumanwa dibakeng tse fapaneng haufi le lebopo la Namaqualand mme, ka sebele boholo ba Afrika e ka Borwa.

Translated by Bongani Matabane